Cases / Overheid
“In de complexiteit van de energietransitie brengt Noa rust en structuur. Met een methodische aanpak en oog voor detail. Als een dirigent achter een steeds grotere beweging.”
Marco de Kok, Programmamanager, Energiek LeidenEr is energie genoeg in Energiek Leiden, evenals initiatieven die vanzelf op gang komen. Maar groei vraagt ook om keuzes: wie doet wat, hoe besluiten we, en waar ligt eigenaarschap? Samen met Jong Morgens maakte Energiek Leiden één gedeeld jaarplan voor 2026 én een rolinrichting die de beweging sterker en overzichtelijker maakt.
Energiek Leiden is een snelgroeiende energiebeweging in de stad, gericht op een duurzamer Leiden. Met een groep betrokken vrijwilligers en een klein professioneel team zet de coöperatie zich dagelijks in voor energiebesparing en de overstap naar duurzame energie. De volgende stap in hun ontwikkeling vroeg om het versterken van de beweging zelf: heldere rollen, gedeeld eigenaarschap en duidelijke besluitvorming. Jong Morgens en Energiek Leiden vormden samen één gedeeld jaarplan van 2026 voor deze beweging. Het plan bouwt voort op de kracht van de bestaande beweging en geeft richting aan de volgende fase. Daarnaast zorgt een nieuwe rolinrichting voor meer duidelijkheid in besluitvorming en meer eigenaarschap bij vrijwilligers. In deze case lees je hoe we dit traject samen aanpakten en welke lessen dit opleverde voor het versterken van lokale energiebewegingen.
Energiek Leiden is een energiecoöperatie die zich inzet voor een klimaatneutraal Leiden. De coöperatie verbindt bewoners, initiatieven en partners in de stad en ondersteunt hen bij het ontwikkelen, uitvoeren en opschalen van activiteiten rond energiebesparing en duurzame energie. Daarnaast speelt Energiek Leiden een actieve rol in het informeren, activeren en organiseren van inwoners rondom de energietransitie.
De kracht van de coöperatie zit in de samenwerking tussen een betrokken groep vrijwilligers en een klein professioneel team. Samen werken zij aan campagnes, wijkprojecten en andere activiteiten die bijdragen aan bewustwording, betrokkenheid en concrete actie. Die gedrevenheid zorgt voor veel initiatieven, maar maakt het tegelijkertijd belangrijk om richting en focus te bewaren. Dit roept de vraag op hoe je van al die betrokkenheid een levende, samenhangende beweging maakt, waarin mensen zich verbonden voelen, verantwoordelijkheid nemen en samen verder bouwen.
Energiek Leiden vroeg Jong Morgens om mee te denken over hoe de coöperatie haar energiebeweging verder kan versterken en laten groeien. De centrale vraag luidde:
Hoe kan Energiek Leiden zich, vanuit principes van bewegingsopbouw, effectiever inzetten om inwoners te betrekken én duurzame betrokkenheid te vergroten?
Onder bewegingsopbouw verstaan we het vergroten van betrokkenheid door meer mensen onderdeel te laten worden van de beweging én door deelnemers actief mee te laten doen. Het gaat om het versterken van verbinding, eigenaarschap en initiatief, zodat mensen zich verbonden voelen aan het gezamenlijke doel en daar zelf aan bijdragen.
Om deze vraag te beantwoorden, richtte de opdracht zich concreet op:
Vanuit Jong Morgens onderzochten we welke beweging al aanwezig was en waar kansen lagen om deze gericht verder te versterken.
De aanpak startte met meedraaien in de dagelijkse praktijk van Energiek Leiden. Door aan te sluiten bij overleggen, mee te lopen met vrijwilligers en het speelveld van energiecoöperaties in Leiden te verkennen, ontstond snel inzicht in hoe de beweging in de praktijk functioneert.
Deze periode van observatie en meedoen hielp om scherp zicht te krijgen op:
Door letterlijk naast mensen te staan in hun werk, ontstond vertrouwen en ruimte voor eerlijke gesprekken over wat beter kon.
Vervolgens organiseerden we twee interactieve sessies met vertegenwoordigers van het professionele team. In deze sessies brachten we gezamenlijk in kaart welke inspanningen en initiatieven er al waren gericht op het versterken van de beweging, zoals organisatie, samenwerking, communicatie en externe zichtbaarheid.
Met behulp van methodieken uit de Morgens Way of Working, zoals het doelen‑inspanningen‑netwerk en een impactmatrix, visualiseerden we de samenhang tussen doelen, activiteiten en inspanningen. Zo werd zichtbaar:
Door deze visuele werkvormen naast elkaar te gebruiken, ontstond overzicht en afstand tot de dagelijkse praktijk. Dat gaf het team een gedeelde taal om patronen te herkennen en onderbouwde keuzes te bespreken.
Op basis van dit volledige overzicht onderzochten we samen met de deelnemers aan de sessies welke doelen in 2026 echt centraal moeten staan en welke inspanningen daar het meeste aan bijdragen.
In de sessies werkten we toe naar:
Zo ontstond rust en focus: niet alles hoeft tegelijk, maar wat Energiek Leiden doet, draagt gericht en in samenhang bij aan de beweging.
De aanpak leverde concrete resultaten op, waardoor Energiek Leiden met meer rust, structuur en vertrouwen de volgende fase van de beweging ingaat.
Eén gedeeld jaarplan
In het jaarplan Bewegingsopbouw zijn de belangrijkste bewegingsthema’s voor 2026 uitgewerkt, met per doel duidelijke prioriteiten, activiteiten en eigenaarschap. Dit geeft richting en maakt het eenvoudiger om gedurende het jaar keuzes te maken: past dit bij onze afgesproken doelen, ja of nee?
Overzicht in initiatieven
Door alle lopende initiatieven naast elkaar te leggen, werd zichtbaar waar overlap zat en waar kansen lagen om te bundelen of te stoppen. Op basis van dit overzicht maakten de deelnemers aan de sessies samen keuzes voor één duidelijke koers voor de komende periode, waarin inspanningen elkaar versterken in plaats van versnipperen.
Nieuwe rolinrichting
Tijdens het traject is een nieuwe rol geïntroduceerd: de bewegingsopbouwcoördinator. Deze rol krijgt eigenaarschap over het ondersteunen van de beweging, bewaakt de samenhang en fungeert als vast aanspreekpunt voor vrijwilligers en het professionele team.
De coördinator begeleidt en delegeert werkzaamheden, en zorgt ervoor dat rollen, afspraken en prioriteiten steeds op de juiste plek worden belegd. Hierdoor ontstaat meer duidelijkheid in de samenwerking én een laagdrempelig punt waar iedereen terecht kan met vragen of signalen.
De impact van het traject gaat verder dan alleen het jaarplan op papier.
De nieuwe werkwijze zorgt voor blijvende structuur: het team werkt nu vanuit één koers en heeft de tools om jaarlijks te herijken en door te bouwen. Jaarlijks kan teruggegrepen worden op dezelfde manier van kijken: doelen, inspanningen, impact. Dat maakt het eenvoudiger om het jaarplan te actualiseren en nieuwe initiatieven te beoordelen.
Daarnaast is het plan zo ingericht dat bewegingsopbouw in toenemende mate wordt gedragen door vrijwilligers. Door bewust te sturen op eigenaarschap buiten het professionele team, wordt de beweging breder en minder afhankelijk van een kleine groep. Het resultaat daarvan moet zijn dat Energiek Leiden steeds meer voelt als iets van iedereen. Dit vraagt tijd en bewuste overdracht, maar is een expliciet uitgangspunt van het plan.
De ontwikkeling van het jaarplan markeert de overgang naar een duidelijke uitvoeringsfase: Energiek Leiden is inmiddels gestart met de uitvoering langs de vastgestelde richting en samenhang. De komende periode kan Energiek Leiden zich meer richten op doen en leren, in plaats van zoeken en schakelen.
Een belangrijke les uit dit traject is dat duurzame verandering niet begint bij grote, nieuwe structuren, maar bij draagvlak en haalbare stappen. Door aan te sluiten bij wat al goed werkt en dit stap voor stap te versterken, ontstaat beweging die past bij de mensen, de cultuur en het tempo van de organisatie. Juist kleine, gerichte aanpassingen kunnen daarbij een groot verschil maken.
Daarnaast laat deze opdracht zien hoe waardevol een frisse, externe blik kan zijn voor organisaties die midden in de uitvoering zitten. Die blik helpt om afstand te nemen, patronen te herkennen en impliciete keuzes expliciet te maken. Door te ondersteunen, structureren en spiegelen blijft het eigenaarschap bij de organisatie zelf, terwijl er tegelijkertijd focus en richting ontstaat. Zo blijft de beweging aan het stuur, met meer overzicht en samenhang.
Deze opdracht is een duidelijk voorbeeld van de Morgens way of working: methodisch werken met energie, nieuwsgierigheid en mensgerichtheid.
Door gestructureerde methodieken (zoals het doelen‑inspanningen‑netwerk en de impactmatrix) te combineren, samen met vrijwilligers en teamleden in te zetten, ontstond beweging op een manier die echt past bij Energiek Leiden. In plaats van een blauwdruk te introduceren, bouwden we voort op de bestaande energie en maakten we samen keuzes om tot een passende aanpak te komen.
Er was veel aandacht voor gedrag en rollen: wie pakt welke taak op, hoe besluiten we samen, en wat hebben vrijwilligers nodig om hun rol goed te kunnen vervullen? Door dit expliciet te maken, ontstaat niet alleen een beter jaarplan, maar ook een steviger fundament voor samenwerking.
Vanuit Jong Morgens was er ruimte om analyses uit te voeren, sessies te faciliteren en samen met het team richting te geven. Tegelijkertijd was er begeleiding om scherp en reflectief te blijven. Zo hebben we niet alleen een plan opgeleverd, maar vooral gewerkt aan borging door eigenaarschap te versterken: het jaarplan is van Energiek Leiden zelf, en dat is voelbaar in de manier waarop de beweging nu verder gaat.
Wil je ook een lokale beweging versterken met meer focus, eigenaarschap en betrokkenheid van inwoners? Sparren over een vergelijkbare vraag? Neem dan contact met ons op.